HSK7-9 (HSK 3.0) · Bài 42
💭 Phó từ cách thức: 不由得 (bất giác) / 顺便 (nhân tiện)
📋 Theo danh sách ngữ pháp chính thức HSK 3.0 (2 điểm)
- HSK7-9副词 · 方式副词 · 不由得
- HSK7-9副词 · 方式副词 · 顺便
Bước 1 · Lý thuyết
不由得 diễn tả hành động/cảm xúc xảy ra ngoài ý muốn, không kìm được; ngoài ra 不由得 + người + 不… nghĩa là "khiến người ta không thể không…". 顺便 = "nhân tiện", làm thêm một việc phụ nhân dịp làm việc chính, không tốn thêm công sức.
不由得 + V – bất giác, không kìm được
S + 不由得 + V (cảm xúc / phản ứng)
Hành động tự nhiên bật ra do tác động bên ngoài: 不由得笑了、不由得想起、不由得紧张起来. Gần nghĩa 忍不住/禁不住. Là phó từ nên không thêm 地.
听到这首老歌，她不由得想起了童年。
Tīngdào zhè shǒu lǎo gē, tā bùyóude xiǎngqǐle tóngnián.
Nghe bài hát cũ này, cô ấy bất giác nhớ lại tuổi thơ.
看着孩子认真的样子，我不由得笑了。
Kànzhe háizi rènzhēn de yàngzi, wǒ bùyóude xiào le.
Nhìn dáng vẻ nghiêm túc của đứa trẻ, tôi không nhịn được cười.
不由得 + 人/你 + 不… – không thể không
(Lý do)，不由得 + 你 / 人 + 不 + V
Nhấn mạnh tình huống buộc người ta phải tin/cảm động/đồng ý. Phủ định kép mang nghĩa khẳng định mạnh.
证据确凿，不由得你不信。
Zhèngjù quèzáo, bùyóude nǐ bú xìn.
Chứng cứ rõ ràng, không thể không tin.
他说得这么诚恳，不由得人不感动。
Tā shuō de zhème chéngkěn, bùyóude rén bù gǎndòng.
Anh ấy nói chân thành như vậy, khiến người ta không thể không cảm động.
顺便 – nhân tiện
(Việc chính)，顺便 + V (việc phụ)
Việc chính đứng trước, 顺便 đặt trước việc phụ. Đừng nhầm với 随便 (tùy ý). Dùng phổ biến trong khẩu ngữ lẫn văn viết.
你去超市的时候，顺便帮我买瓶牛奶。
Nǐ qù chāoshì de shíhou, shùnbiàn bāng wǒ mǎi píng niúnǎi.
Lúc bạn đi siêu thị, nhân tiện mua giúp tôi chai sữa.
我去上海出差，顺便看望了几个老同学。
Wǒ qù Shànghǎi chūchāi, shùnbiàn kànwàngle jǐ ge lǎo tóngxué.
Tôi đi Thượng Hải công tác, nhân tiện thăm mấy bạn học cũ.
⚠️ Lỗi thường gặp
✗ 我不由得地笑了。✓ 我不由得笑了。
不由得 là phó từ, không thêm 地.
✗ 我顺便去上海出差，看了老同学。✓ 我去上海出差，顺便看了看老同学。
顺便 đặt trước việc phụ, không đặt trước việc chính.
✗ （mời khách）你顺便坐吧。✓ 你随便坐吧。
Mời ngồi tùy ý là 随便; 顺便 = nhân tiện.
💡 Mẹo nhớ: 不由得 ≈ 忍不住 (không kìm được); 顺便 = tiện thể làm thêm việc phụ.
Bước 2 · Luyện tập
Phím tắt: 1–4 để chọn, Enter để sang câu tiếp